\u201eDunajecz Bia\u0142y na owej rzece kt\u00f3ra z Tatr\u00f3w wypada po stronie polskiej, zasiad\u0142o kmieci sze\u015bciu\u201d.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Akt lokacyjny wsi Bia\u0142y Dunajec zosta\u0142 wystawiony przez starost\u0119 kr\u00f3lewskiego w wigili\u0119 \u015bw. Macieja Aposto\u0142a, w dniu 23 lutego 1579 roku. Pierwszym zasad\u017ac\u0105 (so\u0142tysem) wed\u0142ug prawa magdeburskiego by\u0142 J\u0119drzej Pawlik, kt\u00f3ry za panowania kr\u00f3la Stefana Batorego zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem piechoty wybranieckiej (jako jeden z trzech tylko \u201ewybra\u0144c\u00f3w\u201d z Podhala). Za m\u0119stwo okazane w bitwie z Rosjanami o Psk\u00f3w i Wielkie \u0141uki w 1580 r. J\u0119drzejowi nadano szlachectwo. Potomkowie J\u0119drzeja Pawlika b\u0119d\u0105 nosi\u0107 p\u00f3\u017aniej nazwisko Pawlikowscy, a przez jaki\u015b czas r\u00f3wnie\u017c cz\u0119ste dla rod\u00f3w so\u0142tysich odmiejscowe miano \u201eBia\u0142odunajeccy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
J\u0119drzej Pawlik za panowania kr\u00f3la Stefana Batorego zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem piechoty wybranieckiej (jako jeden z trzech tylko \u201ewybra\u0144c\u00f3w\u201d z Podhala). Za m\u0119stwo okazane w bitwie z Rosjanami o Psk\u00f3w i Wielkie \u0141uki w 1580 r. nadano mu szlachectwo. Potomkowie J\u0119drzeja Pawlika b\u0119d\u0105 nosi\u0107 p\u00f3\u017aniej nazwisko Pawlikowscy, a przez jaki\u015b czas r\u00f3wnie\u017c cz\u0119ste dla rod\u00f3w so\u0142tysich odmiejscowe miano \u201eBia\u0142odunajeccy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Syn J\u0119drzeja Micha\u0142 Pawlikowski ws\u0142awi\u0142 si\u0119 odwag\u0105 w bitwach z Turkami pod Cecor\u0105 (1619) i Chocimiem (1620). Syn Micha\u0142a, Adam Pawlikowski walczy\u0142 pod wodz\u0105 hetmana wielkiego koronnego Stanis\u0142awa Lubomirskiego w wyprawie wo\u0142oskiej przeciwko wojskom tureckim, gdzie w boju okaza\u0142 „wielkie m\u0119stwo i czyn wojenny”, za co zosta\u0142 przed kr\u00f3lem pochwalony i wyr\u00f3\u017cniony. Pawlikowscy uzyskali dziedziczny tytu\u0142 so\u0142tysa Bia\u0142ego Dunajca. Od nich to najstarsza cz\u0119\u015b\u0107 Bia\u0142ego Dunajca nosi dzisiaj nazw\u0119 So\u0142tystwo. Do czynno\u015bci so\u0142tysa nale\u017ca\u0142o: prawo dalszego osadzania wsi, sprawowanie zwierzchnictwa nad reszt\u0105 osadnik\u00f3w, prawo s\u0105dzenia we wsi, pobieranie danin, monopol na posiadanie m\u0142yna „z jednym ko\u0142em m\u0105cznym”, prawo do postawienia karczmy („propinacyja”) dla wolnego p\u0119dzenia i wyszynku piwa, prawo do nieograniczonego polowania na zwierza i \u0142owienia ryb w Bia\u0142ym Dunajcu, prawo wypasu byd\u0142a i owiec w Tatrach, posiadanie tartaku, wycinanie drzew dworskich i pob\u00f3r kamienia z potok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W XVII stuleciu wie\u015b si\u0119ga\u0142a swoim terytorium wierzcho\u0142k\u00f3w Tatr, do Bia\u0142ego Dunajca nale\u017ca\u0142y w\u00f3wczas jako przysi\u00f3\u0142ki s\u0105siednie osady: Poronin, Stasik\u00f3wka, Murzasichle i Ma\u0142e Ciche. W 1692 r. Bia\u0142y Dunajec by\u0142 niekwestionowanym hegemonem na Podhalu je\u015bli chodzi o hodowl\u0119 owiec; naliczono ich w\u00f3wczas 2000 sztuk. W\u0142a\u015bnie pasterstwo i towarzysz\u0105ce mu rolnictwo by\u0142o przez d\u0142ugie stulecia podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania bia\u0142odunajczan. W 1769 roku na trzy lata przed oficjalnym pierwszym rozbiorem wojska cesarzowej austriackiej Marii Teresy wtargn\u0119\u0142y na Podhale i do Bia\u0142ego Dunajca w\u0142\u0105czaj\u0105c je do Korony \u015awi\u0119tego Stefana. Opr\u00f3cz dawnych ci\u0119\u017car\u00f3w ch\u0142opskich doszed\u0142 jeszcze obowi\u0105zek s\u0142u\u017cby w wojsku austriackim trwaj\u0105cy 12 lat. Rozw\u00f3j wsi w tym czasie zostaje zahamowany w\u0142a\u015bnie na skutek ucieczki m\u0142odych za granic\u0119 z powodu d\u0142ugoletniej s\u0142u\u017cby wojskowej. Na pocz\u0105tku XIX wieku rz\u0105d cesarza Franciszka II Habsburga przeprowadzi\u0142 wyprzeda\u017c cz\u0119\u015bci mienia pa\u0144stwowego i dworskiego. W 1809 roku Bia\u0142y Dunajec zosta\u0142 zlicytowany i trafi\u0142 za cen\u0119 11.850 z\u0142. re\u0144skich w r\u0119ce magnackiej rodziny Uzna\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n
Od czasu swojego powstania wie\u015b Bia\u0142y Dunajec podlega\u0142a pod parafi\u0119 Szaflary. W roku 1830 nowopowsta\u0142a parafia Poronin przej\u0119\u0142a pod swoj\u0105 jurysdykcj\u0119 oko\u0142o 30% wsi (obecny Bia\u0142y Dunajec G\u00f3rny). Dekretem z dnia 17 kwietnia 1846 roku cesarz Ferdynand I zni\u00f3s\u0142 ci\u0119\u017cary w\u0142o\u015bcian, w roku nast\u0119pnym ustaw\u0105 Sejmu Krajowego utworzono samorz\u0105d gminny. Kadencja w\u00f3jta i rady trwa\u0142a w\u00f3wczas 5 lat. Bia\u0142y Dunajec mia\u0142 prawo wyboru 18 radnych. Pierwszym w\u00f3jtem zosta\u0142 przedstawiciel starej so\u0142tysiej rodziny Stanis\u0142aw Pawlikowski Wojciech\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W 1884 roku powsta\u0142a pierwsza, drewniana szko\u0142a podstawowa w Bia\u0142ym Dunajcu im. Kazimierza Wielkiego, a w 1889 wybudowano drug\u0105 szko\u0142\u0119, murowan\u0105, im. Kr\u00f3lowej Jadwigi. W 1902 zosta\u0142a za\u0142o\u017cona Ochotnicza Stra\u017c Po\u017carna. W latach I wojny \u015bwiatowej wielu bia\u0142odunajczan walczy\u0142o w szeregach armii austriackiej, cz\u0119\u015b\u0107 w Legionach Polskich (szczeg\u00f3lnie odznaczy\u0142 si\u0119 w nich p\u00f3\u017aniejszy genera\u0142 Andrzej Galica<\/strong>, tw\u00f3rca formacji podhala\u0144skich Wojska Polskiego).<\/p>\n\n\n\n Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Bia\u0142y Dunajec zacz\u0105\u0142 si\u0119 w szybkim tempie rozwija\u0107. W 1919 wybudowano fabryk\u0119 tektury korzystaj\u0105c\u0105 z energii z turbin wodnych nap\u0119dzanych si\u0142ami potoku Bia\u0142y Dunajec, a p\u00f3\u017aniej m\u0142yn walcowy, r\u00f3wnie\u017c o nap\u0119dzie wodnym. Od 1921 roku budowano <\/strong>ko\u015bci\u00f3\u0142. Powsta\u0142o szereg organizacji spo\u0142ecznych \u2013 Ognisko Zwi\u0105zku Podhalan, K\u00f3\u0142ko Rolnicze, Ko\u0142o Gospody\u0144 Wiejskich, Ko\u0142o M\u0142odzie\u017cy Ludowej, Katolickie Stowarzyszenie M\u0142odzie\u017cy itp. W 1938 roku zosta\u0142a erygowana samodzielna <\/strong>parafia w Bia\u0142ym Dunajcu. Rozw\u00f3j miejscowo\u015bci przerwany zosta\u0142 wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Na frontach wojennych i w obozach zag\u0142ady zgin\u0119\u0142o kilkudziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142ego Dunajca i okolic (m. in. Stanis\u0142aw i Jan Sichelscy, W\u0142adys\u0142aw Stachowiec, Aniela, Pawe\u0142 i Stanis\u0142aw Cudzichowie, Franciszek B\u0105k, Antoni Zachemski). Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zwi\u0105zana by\u0142a z ruchem oporu, miedzy innym z Konfederacj\u0105 Tatrza\u0144sk\u0105, powsta\u0142\u0105 jako wyraz sprzeciwu g\u00f3rali wobec wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami cz\u0119\u015bci Podhalan spod znaku Goralenvolk. W grudniu 1944 partyzanci wykonali wyrok \u015bmierci na okupacyjnym w\u00f3jcie Franciszku Franoszu Burym. Pod koniec stycznia 1945 na Podhale wkroczy\u0142a Armia Czerwona.<\/p>\n\n\n\n Okres od ko\u0144ca drugiej wojny \u015bwiatowej do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci to czas stopniowej zmiany charakteru miejscowo\u015bci. Mniejsz\u0105 rol\u0119 zaczyna mie\u0107 tradycyjne pasterstwo i rolnictwo, dzia\u0142aj\u0105 spore zak\u0142ady produkcyjne \u2013 kontynuuj\u0105ca przedwojenne tradycje fabryka tektury oraz filia firmy \u201eINCO-Veritas\u201d; coraz wi\u0119ksze znaczenie ma obs\u0142uga ruchu turystycznego. Kwitnie \u017cycie kulturalne \u2013 w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dzia\u0142a Pa\u0144stwowy Zesp\u00f3\u0142 Artystyczny \u201eBia\u0142y Dunajec\u201d<\/strong> prowadzony przez dzia\u0142aczk\u0119 ludow\u0105 Zofi\u0119 Solarzow\u0105, nieco p\u00f3\u017aniej powstaj\u0105 zespo\u0142y imienia Andrzeja Skupnia Florka (za\u0142o\u017cycielami byli Janina i Franciszek Sichelscy), imienia Zo\u015bki Gracy oraz \u201eBio\u0142odunajcanie\u201d (Maria Por\u0119bska). Tworz\u0105 tutaj wybitni podhala\u0144scy poeci ludowi \u2013 wspomniani patroni zespo\u0142\u00f3w regionalnych Andrzej Skupie\u0144 Florek i Zofia Graca Gobera. Powstaje O\u015brodek Zdrowia (1964), budynek Szko\u0142y Podstawowej nr 2 (1970), Gminny O\u015brodek Kultury (1982), wiejskie wodoci\u0105gi, kanalizacja, sie\u0107 telefoniczna, rozbudowana i modernizowana jest sie\u0107 drogowa.<\/p>\n\n\n\n Bardzo wyra\u017anie zaznaczy\u0142 si\u0119 w Bia\u0142ym Dunajcu prze\u0142om roku 1989 \u2013 wed\u0142ug \u00f3wczesnych kronik i prasy tutaj w\u0142a\u015bnie dokonano pierwszego w Polsce pokomunistycznej demokratycznego wyboru w\u00f3jta gminy \u2013 zosta\u0142 nim Andrzej Majewski. Jego nast\u0119pcami byli Jan G\u0105sienica Walczak (1998-2002) oraz Andrzej Jacek Nowak (2002 do dzi\u015b).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pierwsze wzmianki na temat Bia\u0142ego Dunajca pochodz\u0105 z 1564 r., kiedy to urz\u0119dnicy kr\u00f3la Zygmunta Augusta opisuj\u0105c ziemie Rzeczypospolitej wymienili now\u0105 osad\u0119: \u201eDunajecz Bia\u0142y na owej rzece kt\u00f3ra z Tatr\u00f3w wypada po stronie polskiej, zasiad\u0142o kmieci sze\u015bciu\u201d. Akt lokacyjny wsi Bia\u0142y Dunajec zosta\u0142 wystawiony przez starost\u0119 kr\u00f3lewskiego w wigili\u0119 \u015bw. Macieja Aposto\u0142a, w dniu 23…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":8,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-11","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11"}],"version-history":[{"count":11,"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1107,"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11\/revisions\/1107"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/bialydunajec.com.pl\/dla-turysty\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/03\/dwor_soltysi-scaled.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/a><\/a><\/a>